Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị bệnh thán thư ở cây trồng

Bệnh thán thư (Anthracnose) là một trong những mối đe dọa hàng đầu trong canh tác nông nghiệp, đặc biệt khi gặp điều kiện thời tiết ẩm ướt, gây ra những thiệt hại nghiêm trọng về năng suất và làm sụt giảm đáng kể chất lượng nông sản. Để bảo vệ thành quả mùa màng và đảm bảo sự phát triển bền vững của cây trồng, việc trang bị kiến thức chuyên sâu về cơ chế gây bệnh, các dấu hiệu nhận biết cùng với những biện pháp phòng ngừa chủ động là vô cùng cấp thiết. Trong bài viết chuyên sâu này, chúng tôi sẽ hướng dẫn chi tiết về cách nhận diện bệnh thán thư và áp dụng các chiến lược kiểm soát, ngăn chặn bệnh một cách hiệu quả nhất.

1. Cách nhận biết cây trồng bị bệnh thán thư

Bệnh thán thư do nấm thuộc chi Colletotrichum gây ra, thường xuất hiện trên nhiều loại cây trồng như cây ăn quả, rau màu, cây cảnh và cây công nghiệp. Bệnh lây lan qua bào tử nấm, nước mưa, gió, hoặc các công cụ làm vườn với những triệu chứng cụ thể như: 

• Trên lá: Triệu chứng sớm nhất của bệnh là các đốm nhỏ màu nâu, vàng hoặc đen xuất hiện trên lá, thường có viền đỏ bao quanh. Khi bệnh tiến triển, các đốm này có xu hướng lan rộng và tạo ra các vết loét, làm lá bị hoại tử và rụng sớm.
• Trên quả: Quả bị nhiễm bệnh thán thư thường xuất hiện các đốm thâm nâu, đặc biệt tại vị trí tiếp xúc với cuống hoặc những nơi có tiếp xúc giữa hai quả. Vết bệnh này có thể lan rộng ra toàn bộ bề mặt quả, gây thối thịt cục bộ hoặc toàn phần.
• Trên thân và cành: Các vết thán thư trên thân và cành thường là những đốm nâu nhỏ, hơi lõm, xuất hiện dọc theo các đốt của cành. Bệnh để càng lâu sẽ gây hoại tử toàn thân, để lại các vết loét làm gãy cành, chết cây. 

2. Nguyên nhân gây ra bệnh thán thư trên cây trồng

Thán thư phát triển mạnh trong điều kiện thời tiết nóng ẩm, đặc biệt là vào mùa mưa hoặc ở những vùng có độ ẩm cao. Cây trồng bị thán thư sẽ suy giảm sức đề kháng nhanh chóng do mất chất dinh dưỡng, tổn thương tế bào. Việc nhận biết sớm triệu chứng và tìm ra nguyên nhân bệnh sẽ giúp bạn phòng ngừa và điều trị kịp thời.

• Điều kiện thời tiết: Môi trường ẩm ướt, đặc biệt vào mùa mưa là điều kiện lý tưởng để nấm Colletotrichum sinh sôi. Khi độ ẩm không khí cao và nhiệt độ ấm áp (thường từ 25-30°C), nấm dễ dàng lây lan qua nước mưa, gió. Sự phát triển nhanh của nấm trong môi trường này khiến thán thư trở thành dịch bệnh trên diện rộng, nhất là ở các cụm nông nghiệp ở vùng nhiệt đới. 
• Lây nhiễm qua đất: Nấm Colletotrichum, tác nhân gây bệnh thán thư, có khả năng sinh tồn bền bỉ trong đất từ các vụ mùa trước và dễ dàng tấn công cây trồng mới thông qua hệ thống rễ. Đặc biệt, những điều kiện như đất luôn ẩm ướt, không được phơi khô hoặc xử lý triệt để, việc sử dụng phân bón chưa ủ hoai mục (phân tươi), hay bỏ qua bước phun thuốc diệt nấm nền trước vụ gieo trồng sẽ tạo môi trường lý tưởng cho nấm tái phát và lây lan trên diện rộng. Đây chính là lý do giải thích vì sao ở những khu vực canh tác liên tục mà thiếu đi các biện pháp cải tạo và xử lý đất đai hợp lý thì dịch bệnh thán thư thường xuyên bùng phát và trở thành mối đe dọa dai dẳng.

• Lây lan từ cây trồng đã nhiễm bệnh: Khi một cây đã bị nhiễm thán thư, nấm dễ dàng lan truyền qua tiếp xúc giữa các bộ phận của cây như lá, cành, và quả. Ngoài ra, bào tử nấm có thể lây qua nước tưới hoặc các dụng cụ làm vườn không được khử trùng. Bệnh có thể lây nhiễm nhanh chóng sang các cây khỏe mạnh khác, tạo nên ổ dịch trong vườn.

• Chăm sóc không đúng cách: Cây trồng không được chăm sóc đầy đủ, đặc biệt là thiếu dinh dưỡng, sẽ có hệ miễn dịch yếu và dễ bị nhiễm bệnh.  Bên cạnh đó, việc lơ là trong công tác vệ sinh đồng ruộng, bao gồm không cắt tỉa kịp thời các bộ phận cây đã nhiễm bệnh hoặc không dọn dẹp kỹ tàn dư thực vật, cũng là nguyên nhân quan trọng khiến mầm bệnh dễ dàng lây lan. Những yếu tố khác như quản lý độ ẩm và nước tưới không đồng bộ, mật độ cây trồng quá dày, hoặc việc bỏ qua quy trình luân canh cây trồng đều có thể làm gia tăng đáng kể nguy cơ bùng phát và phát triển của bệnh thán thư.

3. Tác hại của bệnh thán thư cho năng suất cây trồng

Thán thư không chỉ gây ảnh hưởng đến năng suất mà còn làm giảm chất lượng nông sản, gia tăng chi phí sản xuất, dẫn đến thiệt hại lớn về kinh tế cho người nông dân. 

• Giảm năng suất: Cây trồng bị bệnh thường có khả năng sinh trưởng yếu, tỷ lệ đậu hoa và quả rất thấp. Những quả lớn thường bị thối và không đạt tiêu chuẩn để thu hoạch. Ở những nơi dịch bệnh tấn công sản lượng thu hoạch có thể giảm đáng kể, lên tới 50%. 
• Ảnh hưởng chất lượng nông sản: Bệnh làm gây thối quả, biến dạng và ảnh hưởng đến màu sắc, vị ngọt và độ giòn của thịt. Làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng tiêu thụ sản phẩm, đặc biệt trong thị trường xuất khẩu.
• Tăng chi phí canh tác: Bệnh thán thư xuất hiện trực tiếp ảnh hưởng đến giá trị thương mại sản phẩm, làm gia tăng chi phí phòng ngừa và điều trị tạo nên những gánh nặng tài chính cho người nông dân. 

4. Cách điều trị và phòng bệnh thán thư hiệu quả

Việc hiểu rõ các phương pháp canh tác, cách điều trị và phòng bệnh giúp bảo vệ cây trồng tránh được bệnh hiệu quả. Ở nội dung dưới đây, chuyên gia sẽ cùng bạn chia sẻ những phương pháp phổ biến và hiệu quả nhất để điều trị và phòng ngừa thán thư, cung cấp cho người trồng cây những công cụ hữu ích để đảm bảo vườn cây luôn khỏe mạnh. 

Biện Pháp Canh Tác

Biện pháp canh tác đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát bệnh thán thư, không chỉ giúp ngăn ngừa sự phát triển của nấm mà còn tăng cường sức khỏe cho cây trồng. Mỗi biện pháp đều có những lợi ích riêng, giúp tạo ra một môi trường thuận lợi cho cây phát triển và giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm bệnh.

• Cắt tỉa cây thường xuyên: Cắt tỉa cành gọn gàng, hạn chế tạo bóng râm trong vườn giúp cả đất và cây nhận được đủ ánh sáng, loại bỏ môi trường phát triển của nấm. Không gian thông thoáng cũng giảm nguy cơ lây nhiễm các dịch bệnh sinh ra từ đất, giúp cây khỏe mạnh hơn và dễ dàng chống chọi lại bệnh tật.
• Vệ sinh vườn cây: Loại bỏ và tiêu hủy những phần cây bị bệnh là điều cần thiết để ngăn chặn sự lây lan của bệnh, loại bỏ nguồn lây nhiễm từ các vụ mùa trước, giữ cho vườn cây luôn sạch sẽ và an toàn.
• Luân canh cây trồng: Không nên trồng liên tiếp các loại cây dễ bị nhiễm bệnh thán thư trên cùng một diện tích đất. Luân canh không chỉ giúp cắt đứt vòng đời của nấm bệnh mà còn tạo ra sự đa dạng trong cây trồng, làm giảm nguy cơ lây lan bệnh.

Biện pháp sinh học

Sử dụng các chế phẩm sinh học như tinh dầu Neem có tác dụng ngăn ngừa và kiểm soát nấm thán thư. Đây là phương pháp an toàn và thân thiện với môi trường, giúp bảo vệ sức khỏe của người trồng cũng như không gây ô nhiễm cho đất đai. Ngoài ra, các chế phẩm vi sinh có thể cải thiện sức khỏe của cây, giúp cây có khả năng kháng bệnh tốt hơn.

⫸ Xem thêm: Cách làm GE gừng tỏi ớt nhanh, trừ sâu hiệu quả

Các loại thuốc trừ ấm

Khi thán thư xuất hiện trên diện rộng, tình trạng nghiêm trọng hơn thì bắt buộc phải áp dụng những loại thuốc đặc trị cả sinh học lẫn hóa học. Tuy nhiên, sử dụng thuốc cần được thực hiện cẩn thận, tuân thủ đúng liều lượng và hướng dẫn sử dụng, nhằm tránh hiện tượng kháng thuốc và đảm bảo an toàn cho cây trồng. 

• Thuốc trừ nấm: Một số loại thuốc hiệu quả trong điều trị bệnh thán thư bao gồm Anvil 5SC, Mancozeb xanh, và Nativo 750WG. Những thành phần này hoạt động bằng cách ức chế quá trình sinh trưởng của nấm, từ đó giúp bảo vệ cây trồng. 
• Chế phẩm vi sinh Bacillus subtilis: Đây là một loại vi khuẩn có khả năng cạnh tranh với nấm bệnh, từ đó ngăn chặn sự phát triển của chúng. Bacillus subtilis còn có khả năng kích thích hệ miễn dịch của cây, giúp cây chống lại các loại bệnh tật tốt hơn.

Để phòng ngừa bệnh thán thư, nên phun thuốc trừ nấm định kỳ trong suốt mùa vụ, đặc biệt vào các thời điểm có độ ẩm cao. Việc phun phòng ngừa sớm sẽ giúp kiểm soát bệnh ngay từ giai đoạn đầu, giảm thiểu nguy cơ bùng phát bệnh trong mùa vụ.

⫸ Xem thêm: Nấm đối kháng Chaetomium: Diệt trừ nấm bệnh hại cây trồng

⫸ Xem thêm: Tìm hiểu nấm đối kháng trichoderma cùng chuyên gia

5. Hướng dẫn làm sạch và xử lý đất để phòng ngừa bệnh

Để cắt đứt nguồn lây nhiễm chính của nấm Colletotrichum từ vụ trước, việc xử lý đất đai là khâu then chốt. Nấm có khả năng tồn tại lâu dài trong tàn dư thực vật và đất, do đó, bà con cần áp dụng các biện pháp làm sạch và cải tạo đất một cách triệt để:

• Dọn dẹp tàn dư triệt để: Ngay sau khi thu hoạch, cần thu gom và tiêu hủy toàn bộ tàn dư cây trồng, lá rụng, cành khô đã nhiễm bệnh. Tuyệt đối không để lại chúng trên mặt đất hoặc vùi xuống đất vì đây là nơi trú ngụ lý tưởng của bào tử nấm.
• Phơi đất hoặc xử lý bằng vôi: Đối với đất trồng rau màu hoặc cây ngắn ngày, nên tiến hành phơi đất dưới ánh nắng mặt trời khoảng 1-2 tuần để tiêu diệt mầm bệnh. Nếu không thể phơi đất, có thể sử dụng vôi bột rải lên bề mặt đất với liều lượng hợp lý để nâng pH đất (pH đất kiềm nhẹ sẽ ức chế sự phát triển của nấm) và sát khuẩn.
• Sử dụng chế phẩm vi sinh đối kháng: Bổ sung các chế phẩm chứa vi sinh vật đối kháng như Trichoderma vào đất trước khi gieo trồng. Trichoderma không chỉ phân giải chất hữu cơ giúp đất tơi xốp mà còn cạnh tranh dinh dưỡng và tấn công trực tiếp nấm bệnh Colletotrichum, tạo ra một môi trường đất sạch bệnh và khỏe mạnh hơn.

6. Quản lý nước và độ ẩm môi trường trồng

Độ ẩm là yếu tố quyết định sự bùng phát và lây lan của bệnh thán thư. Kiểm soát chặt chẽ nguồn nước và độ ẩm là một biện pháp phòng bệnh không dùng hóa chất vô cùng hiệu quả:

• Tưới nước đúng thời điểm: Chỉ nên tưới nước vào buổi sáng sớm, tránh tưới vào buổi chiều tối. Tưới buổi sáng giúp cây có đủ thời gian để lá và bề mặt đất khô ráo trước khi đêm xuống, hạn chế tạo điều kiện ẩm ướt kéo dài cho nấm phát triển.
• Sử dụng hệ thống tưới tiết kiệm: Ưu tiên sử dụng hệ thống tưới nhỏ giọt (drip irrigation) thay vì tưới phun mưa. Tưới nhỏ giọt giúp cung cấp nước trực tiếp vào vùng rễ, giữ cho tán lá khô ráo, làm giảm đáng kể khả năng lây lan bào tử nấm qua giọt nước trên lá.
• Kiểm soát mật độ và thông thoáng: Đảm bảo mật độ trồng cây hợp lý, thường xuyên cắt tỉa cành lá để tạo độ thông thoáng tối đa cho vườn. Sự lưu thông không khí tốt sẽ giúp làm giảm độ ẩm cục bộ trong tán cây, ngăn chặn sự ngưng tụ hơi nước và sự phát triển của nấm bệnh.
• Thoát nước nhanh cho đất: Đảm bảo hệ thống thoát nước trên đồng ruộng hoặc trong chậu hoạt động tốt. Đất bị úng nước là môi trường hoàn hảo cho nấm Colletotrichum tấn công rễ và bùng phát thành dịch.

Bệnh thán thư là một trong những thách thức lớn đối với người làm nông nghiệp, tuy nhiên nếu được phát hiện sớm để xử lý kịp thời, vẫn có thể điều trị để tránh làm ảnh hưởng đến chất lượng nông sản. Hi vọng với các biện pháp phòng ngừa được chuyên gia chia sẻ trong bài viết hôm nay sẽ giúp người nông dân giảm thiểu tối đa những thiệt hại do bệnh gây ra. Nếu bạn cần thêm thông tin hoặc tìm kiếm các giải pháp tối ưu để phòng ngừa thán thư, hãy truy cập ngay chephamvisinh.vn để được tư vấn chi tiết hơn.

⫸ Xem thêm: Cách trị rệp sáp hiệu quả giúp nâng cao năng suất cây trồng

⫸ Xem thêm: [Góc chia sẻ] Phân bón vi sinh chuyển hóa lân là loại phân thế nào?

Thông tin liên hệ

Công ty TNHH Công nghệ sinh học Đức Bình

MST: 0108433217

Địa chỉ: 57 ngõ 64 Kim Giang, Khương Đình, Hà Nội

SĐT: 024.66.55.46.86

Văn phòng giao dịch

Chế phẩm vi sinh Đức Bình – Trung tâm nghiên cứu và ứng dụng chế phẩm sinh học chuyên nghiên cứu, sản xuất và ứng dụng các dòng sản phẩm: Men vi sinh, men bể phốt, men xử lý nước thải, men thuỷ sản, chế phẩm sinh …

Địa chỉ : 1B Ngõ 774 Kim Giang, Thanh Liệt, Hà Nội
SĐT: 0934.214.579
Hotline: 024.66.55.46.86

Email: chephamvisinhungdung@gmail.com
Website: https://webvisinh-mai.webmanhan.com